De Vietnamese overheid werkt aan sterkere bescherming van het auteursrecht in het tijdperk van kunstmatige intelligentie. In Hanoi bereiden het Ministerie van Cultuur, Sport en Toerisme en het Ministerie van Informatie en Communicatie nieuwe richtlijnen voor generatieve systemen voor. De inzet is makers te beschermen en duidelijkheid te geven aan bedrijven die AI trainen en inzetten. Dit raakt ook de Europese AI-verordening gevolgen overheid en de manier waarop internationale platforms met data en licenties omgaan.
Vietnam scherpt auteursrecht aan
Vietnam wil dat algoritmen die tekst en beeld genereren niet zomaar beschermd werk gebruiken. Bevoegde autoriteiten, waaronder het Ministerie van Cultuur, Sport en Toerisme, focussen op datasets, licenties en aansprakelijkheid. Het doel is een kader dat zowel innovatie als de belangen van makers beschermt. Dat is nodig door snelle groei van generatieve AI.
Het beleid bouwt voort op bestaande regels over intellectueel eigendom. De Wet op de Intellectuele Eigendom en uitvoeringsregels zoals Decree 17/2023 over auteursrecht en naburige rechten vormen de basis. Nieuwe afspraken moeten verduidelijken wat wel en niet mag bij het trainen van modellen. Ook handhaving tegen online piraterij krijgt meer prioriteit.
De discussie draait vooral om generatieve systemen zoals GPT-4 van OpenAI, Gemini van Google en beeldmodellen als Stable Diffusion en Midjourney. Deze modellen worden getraind op grote hoeveelheden voorbeelddata, vaak van het internet. De vraag is of dat mag zonder toestemming of vergoeding. En wie aansprakelijk is als de output te veel lijkt op een origineel werk.
Richtlijnen voor generatieve systemen
Beleidsmakers werken aan regels voor datasetbeheer, licenties en transparantie. Bedrijven zouden beter moeten vastleggen welke data ze gebruiken. Ook opt-outs voor rechthebbenden komen in beeld, bijvoorbeeld via machineleesbare signalen. Verder wordt gekeken naar watermerken en herkomstlabels voor AI-content.
Een belangrijk thema is toestemming voor tekst- en datamining, het geautomatiseerd analyseren van grote hoeveelheden werken. Europa kent uitzonderingen met een opt-out voor commerciële partijen; Vietnam onderzoekt vergelijkbare instrumenten. Zo kunnen uitgevers en artiesten het gebruik van hun werk sturen. En krijgen ontwikkelaars zekerder kaders om te innoveren.
Transparantie-eisen staan eveneens op de agenda. Dat kan gaan om korte samenvattingen van trainingsdata, of om het aangeven dat content door AI is gemaakt. De Europese AI-verordening vraagt dat ook van systemen met een generieke bestemming. Vietnam verkent aansluiting bij die lijn om grensoverschrijdende diensten te vergemakkelijken.
Generatieve AI is software die op basis van grote hoeveelheden voorbeelddata nieuwe inhoud maakt, zoals tekst, beeld of audio.
Handhaving en platformrol
Strengere regels vragen om betere handhaving. Vietnam zet daarom in op snellere notice-and-takedown-procedures bij platforms. Dat raakt diensten als YouTube, Facebook en TikTok, maar ook lokale spelers zoals Zalo. Afspraken moeten leiden tot sneller verwijderen van inbreukmakend materiaal.
Tegelijk willen autoriteiten overblokkering voorkomen. Filters en detectietools kunnen fouten maken en legale content treffen. Daarom komt er aandacht voor transparantie en bezwaarprocedures. Zo blijft de balans tussen bescherming en vrijheid van meningsuiting behouden.
Internationale samenwerking wordt belangrijker, omdat inbreuken vaak grensoverschrijdend zijn. Vietnam sluit aan bij discussies binnen WIPO over AI en auteursrecht. Handelsakkoorden zoals EVFTA en CPTPP bieden ook kaders voor handhaving. Dit kan de uitwisseling met Europese toezichthouders versnellen.
Europese AI-verordening gevolgen overheid
De Europese AI-verordening legt voor generatieve systemen transparantieplichten op. Overheden in de EU, waaronder Nederland, moeten dit vertalen naar inkoop en toezicht. Bedrijven die in zowel Europa als Vietnam actief zijn, krijgen dus met twee kaders te maken. Afstemming vermindert lasten en vergroot rechtszekerheid.
Daarnaast geldt in Europa de AVG, met regels voor dataminimalisatie en rechtmatige grondslagen. Dit is relevant wanneer trainingsdata ook persoonsgegevens bevatten. Nederland implementeerde de DSM-richtlijn met uitzonderingen voor tekst- en datamining plus een opt-out. Vietnam kijkt naar soortgelijke instrumenten om rechten en innovatie te balanceren.
Voor organisaties die datawerk uitbesteden aan Vietnamese partijen spelen contractuele waarborgen. Denk aan duidelijke IP-clausules, auditrechten en naleving van privacyregels. Bij doorgifte van persoonsgegevens zijn passende waarborgen nodig, op het moment van schrijven vaak via modelclausules. Dit verkleint juridische en reputatierisico’s.
Gevolgen voor bedrijven en makers
Techbedrijven en start-ups zullen hun datastromen beter moeten documenteren. Bekende voorbeelden zijn het traceren van bronnen zoals LAION-5B, of werken met gelicenseerde catalogi. Adobe Firefly gebruikt bijvoorbeeld vooral Adobe Stock en publiek domein om risico’s te beperken. Zo’n aanpak kan ook in Vietnam richtinggevend worden.
Uitgevers en culturele instellingen kunnen machineleesbare opt-outs instellen tegen scraping. In Europa heet dit de TDM-reservatie en werkt het via standaardlabels. Zulke signalen maken duidelijk dat werken niet voor datamining mogen worden gebruikt. Dat geeft ontwikkelaars heldere grenzen.
Makers krijgen meer middelen om hun werk te beschermen. Registratie is niet vereist voor auteursrecht, maar goede dossiervorming helpt bij bewijs. Watermerken en C2PA-herkomstlabels kunnen misbruik sneller aantonen. Collectieve beheersorganisaties kunnen bovendien over vergoedingen onderhandelen.
Open punten en tijdpad
Belangrijke vragen zijn nog onbeantwoord. Hoe ver reiken uitzonderingen voor onderzoek en onderwijs? Hoe wordt “substantiële gelijkenis” gemeten in AI-uitvoer? En welke plichten gelden voor open-source modellen?
Beleidsmakers willen ruimte laten voor innovatie. Een mogelijke route is pilots en sandboxes met duidelijke randvoorwaarden. Zo kan de praktijk laten zien wat werkt. Daarna kunnen regels worden bijgesteld.
De Europese AI-verordening treedt gefaseerd in werking tussen 2024 en 2026, op het moment van schrijven. Vietnam stemt de eigen planning daarop af voor internationale compatibiliteit. Dat helpt bedrijven die in meerdere rechtsgebieden actief zijn. En het vergroot de bescherming van makers wereldwijd.