Op de technologiebeurs VivaTech in Parijs lieten grote techbedrijven en start-ups zien dat kunstmatige intelligentie het scherm verlaat. Robots, draagbare apparaten en slimme voertuigen kregen een hoofdrol. De trend: AI die spreekt, ziet en beweegt in de echte wereld. Dat roept meteen vragen op over veiligheid, privacy en de Europese AI-verordening en de gevolgen voor overheid en bedrijven.
AI wordt tastbaar op VivaTech
De nieuwe lichting systemen is niet alleen een chatbot, maar een zogeheten multimodaal model. Dat is software die tekst, beeld en geluid tegelijk kan verwerken. Denk aan spraakgestuurde assistenten die een camera en sensoren gebruiken om direct te handelen. Zo verschuift AI van scherm naar magazijnvloer, balie of werkplaats.
Op de beursvloer draaiden demonstraties met spraak, gebaren en camera’s in één apparaat. Service- en inspectierobots navigeerden autonoom door afgezette paden. Slimme brillen en pins gaven gesproken antwoorden en voerden eenvoudige taken uit. Alles met het doel: minder klikken, meer doen.
Deze beweging leunt op bekende modellen en bouwstenen. Bedrijven werken met GPT-4o (OpenAI), Gemini (Google), Llama 3 (Meta) en Mistral Large (Mistral AI). Op de hardwarekant zorgen NVIDIA Jetson Orin en vergelijkbare chips voor snelle verwerking op het apparaat zelf. Dat beperkt vertraging en helpt bij privacy, omdat minder data naar de cloud gaat.
Embodied AI is AI die kan waarnemen en handelen in de fysieke wereld, bijvoorbeeld via microfoons, camera’s, motoren en grijpers.
Demo’s tonen én verhullen beperkingen
Beursdemo’s werken vaak in gecontroleerde omstandigheden. De route is afgebakend en het geluid is beperkt. Buiten de stand is het rumoeriger en rommeliger. Dan stijgen de foutmarges en zakt de betrouwbaarheid.
Herkenning van spraak en beeld blijft lastig in lawaai en slecht licht. Grijpen, tillen en fijne motoriek vragen nog veel trainingstijd. Batterijen raken snel leeg bij continu zien, luisteren en bewegen. Om veiligheidsredenen remmen fabrikanten de snelheid en kracht, wat taken vertraagt.
Ook taal en cultuur tellen mee. Voor Nederland is goede ondersteuning van het Nederlands en regionale accenten nodig. Toegankelijkheid is een punt: alleen spraakbediening sluit mensen uit. Organisaties moeten dus alternatieven bieden, zoals tekst of fysieke knoppen.
Europese AI-verordening dwingt keuzes
De Europese AI-verordening (AI Act) is in werking en wordt stapsgewijs van kracht. Fabrikanten van robots en slimme apparaten moeten hun systemen indelen naar risico, documenteren en testen. Voor toepassingen met veiligheidsfuncties geldt vaak de hoge risicoklasse. Dan zijn extra beoordelingen, menselijk toezicht en duidelijke gebruiksinstructies verplicht.
De AI Act grijpt in op bestaande regels, zoals de Machinerichtlijn en CE-markering. Een robot die autonoom beweegt in een publiek gebied raakt snel aan die kaders. Voor biometrie stelt de verordening strenge grenzen. Op afstand mensen identificeren in de openbare ruimte is in principe verboden.
Daarnaast blijft de AVG leidend voor data uit camera’s en microfoons. Dataminimalisatie, versleuteling en korte bewaartermijnen zijn vereist. Organisaties moeten een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) doen bij risicovolle inzet. On-device verwerking helpt, maar neemt de plicht tot transparantie en doelbinding niet weg.
Nieuwe spelers en open modellen
Europese aanbieders profileren zich nadrukkelijk. Mistral AI levert modellen die vaak lokaal of in een Europese cloud draaien. Meta’s Llama 3 en Mistral-modellen met vrijgegeven gewichten maken aanpassing op maat mogelijk. Dat is aantrekkelijk voor bedrijven die datasoevereiniteit en kosten willen beheersen.
Cloudkeuze wordt strategisch. Aanbieders als Scaleway en OVHcloud beloven hosting binnen de EU. Daarmee is het eenvoudiger om aan de AVG te voldoen en dataoverdracht te beperken. Tegelijk blijven Amerikaanse modellen als GPT-4o en Gemini populair voor spraak en beeld, vanwege prestaties en tooling.
In robots stapelen bouwstenen zich op tot een ecosysteem. Ontwikkelaars gebruiken Robot Operating System (ROS), NVIDIA Isaac en simulatieplatforms om sneller te testen. Dat versnelt pilots en uitrol. Maar het vergroot ook de kans op afhankelijkheid van één leverancier.
Toepassingen in Nederlandse sectoren
In logistiek en industrie liggen de eerste kansen. Visiesystemen doen kwaliteitscontrole en tellen voorraad. Mobiele robots verplaatsen bakken en ondersteunen orderpickers. Werkgevers moeten de Arbowet volgen en zorgen voor veilige samenwerking tussen mens en robot.
In de zorg kunnen assistentrobots routinetaken verlichten, zoals transport en eenvoudige begeleiding. Daar spelen AVG en NEN 7510 (informatiebeveiliging in de zorg) een grote rol. Ziekenhuizen moeten strikt vastleggen welke data wordt verwerkt en waarom. Een DPIA is vaak noodzakelijk voordat een pilot start.
Voor overheid en ov ligt de lat juridisch hoger. Slimme camera’s voor crowdmanagement mogen geen personen identificeren. Gemeenten werken aan transparantie via algoritmeregisters en inkoopkaders. De Europese AI-verordening gevolgen overheid zijn concreet: zonder risicobeoordeling en menselijk toezicht is inzet niet toegestaan.
Wat nu nog ontbreekt
Metingen in echte omgevingen blijven schaars. Organisaties hebben behoefte aan gestandaardiseerde tests voor veiligheid, nauwkeurigheid en foutafhandeling. Europese normalisatie (CEN/CENELEC) en guidance van het AI Office moeten dat gat dichten. Tot die tijd vraagt elke uitrol om maatwerk en extra voorzichtigheid.
Energie en onderhoud zijn onderschatte kosten. Multimodale modellen verbruiken veel stroom, zeker op mobiele platforms. Slim energiebeheer en edge-inferentie verlagen de voetafdruk, maar lossen het niet volledig op. Onderhoudsplannen en reserveonderdelen horen dus in elke businesscase.
Tot slot draait alles om menselijk werk. Medewerkers moeten leren samenwerken met systemen die soms fout zitten. Heldere escalatie naar een mens is verplicht in hoog-risico toepassingen. Ondernemingsraden en toezichthouders moeten op het moment van schrijven al vroeg aan tafel komen om risico’s en verantwoordelijkheden vast te leggen.