AI-tools nemen de kantoorbaan in Nederland nog niet over. Bedrijven testen ChatGPT, Gemini en Microsoft Copilot vooral voor kleine taken. Nu spelen betrouwbaarheid, context en privacyregels een grote rol. De Europese AI-verordening (AI Act) en de AVG stellen daarbij duidelijke grenzen.
AI vervangt taken, geen banen
Kunstmatige intelligentie kan routinewerk versnellen. Het maakt een samenvatting, een eerste versie van een e-mail of een concept-rapport. Medewerkers moeten de uitkomst wel controleren en bijschaven. Zo bespaart het tijd, maar neemt het geen volledige functie over.
Systemen zoals ChatGPT, Gemini en Claude zijn sterk in taal. Ze begrijpen echter niet vanzelf de bedrijfscultuur of interne afspraken. Dat leidt tot nette teksten die toch naast de waarheid zitten. Daardoor blijft de eindverantwoordelijkheid bij de mens.
Ook in spreadsheets en planning helpt AI. Copilot in Microsoft 365 kan formules voorstellen en taken groeperen. Toch is uitleg vaak nodig en zijn fouten lastig te vinden. Daarom is dubbelchecken verplicht werk.
Kwaliteit blijft onbetrouwbaar
Taalmodellen geven soms zelfverzekerd foute antwoorden. Dit heet een hallucinatie. De fout is niet altijd zichtbaar in de tekst. Daardoor is het risico op misleidende stukken groot.
“Een hallucinatie is een fout antwoord dat een model met overtuiging geeft, zonder dat duidelijk is dat het fout is.”
ChatGPT, Gemini en Copilot hebben minder kennis van recente of interne feiten. Ze zijn getraind op publiek materiaal en missen context. Zonder goede bronnen en duidelijke instructies gaat het mis. Dat maakt bronvermelding en verificatie nodig.
Veel bedrijven willen modellen koppelen aan hun eigen documenten. Dat heet retrieval augmented generation, of kort RAG: het model zoekt eerst in je kennisbank en schrijft dan een antwoord. Werkt dat, dan stijgt de kwaliteit. Maar het vraagt goede data en strak beheer.
Bedrijfsmatige data vraagt zorg
Wie AI gebruikt met klant- of personeelsdata valt onder de AVG. Dat betekent dataminimalisatie, versleuteling en heldere doelen. Een verwerkersovereenkomst en bewaartermijnen zijn nodig. Zonder dat riskeer je boetes en reputatieschade.
Leveranciers bieden daarom zakelijke varianten. ChatGPT Team en Enterprise beloven geen trainingsgebruik van klantdata. Microsoft Copilot valt binnen Microsoft 365-beveiliging met Purview, en Google verkoopt Gemini for Workspace met beheerdersinstellingen. Let wel: instellingen en datalokalisatie moeten actief aangezet en gecontroleerd worden.
Europese klanten vragen om opslag binnen de EU. Microsoft rolt een EU Data Boundary uit, en andere aanbieders beloven vergelijkbare opties. Op het moment van schrijven verschillen die beloften per product en regio. Controleer daarom contracten en auditrapporten.
EU-regels dwingen menselijk toezicht
De Europese AI-verordening treedt gefaseerd in werking vanaf 2025. Generieke AI-systemen (GPAI) zoals GPT-4, Gemini 1.5 en Claude 3 krijgen transparantie-eisen. Denk aan informatie over beperkingen, energiegebruik en rechten op trainingsdata. Gebruikers moeten weten waarvoor het systeem wel en niet geschikt is.
Gebruik in personeelsselectie of beoordeling kan als hoog risico tellen. Dan gelden strengere plichten zoals risicobeheer, data-kwaliteit en menselijk toezicht. Publieke instanties moeten vooraf een DPIA doen, een privacy-toets onder de AVG. Dat raakt ook Nederlandse gemeenten en ministeries.
Labeling van AI-inhoud wordt verplicht in bepaalde gevallen, zoals synthetische media. Dat helpt bij communicatie met burgers en klanten. Voor overheden en zorginstellingen zijn de gevolgen groot. Zij moeten hun processen en documentatie tijdig aanpassen.
Tools zijn nog omslachtig
In de praktijk kost AI-inzet vaak extra stappen. Je wisselt tussen chatvensters en documenten. Context-vensters zijn beperkt, waardoor je niet al je dossiers kunt meenemen. Daardoor blijft de beloofde efficiëntie soms uit.
Integraties worden beter, maar zijn niet uniform. Copilot werkt vooral in Microsoft 365, Gemini in Google Workspace. Voor Slack, Notion en Atlassian bestaan plug-ins, elk met eigen instellingen. Beheer en beveiliging worden zo een puzzel.
Kosten spelen ook mee. Licenties voor Copilot en Gemini Enterprise zijn prijzig per gebruiker. Zelf hosten met open modellen zoals Llama 3 of Mistral vereist expertise. De totale kosten hangen af van gebruik, beveiliging en support.
Nieuwe vaardigheden zijn nodig
Medewerkers moeten leren formuleren wat ze willen. Goede prompts zijn concreet, kort en geven voorbeelden. Dat scheelt correcties achteraf. Ook het herkennen van AI-fouten hoort bij het werk.
Organisaties hebben AI-richtlijnen nodig. Wie mag welke data gebruiken, en met welk systeem? Leg controle, logging en escalatie vast. Betrek privacy officers en security op tijd.
In Nederland heeft de ondernemingsraad op het moment van schrijven instemmingsrechten bij systemen die gedrag of prestaties volgen. AI die medewerkers stuurt of beoordeelt valt daar snel onder. Eerlijke inzet vraagt dus overleg en transparantie. Training en duidelijke afspraken helpen weerstand te voorkomen.
