Communicatie- en marketingteams in Nederland zetten steeds vaker AI-afbeeldingen in. Zij willen weten wat kan, mag en verstandig is. De Europese AI-verordening en de AVG bepalen nu mede de spelregels voor overheid en bedrijven. Dit overzicht geeft do’s en don’ts, zodat organisaties risico’s beperken en transparant blijven.
Rechten verschillen per generator
Niet elke beeldgenerator geeft dezelfde gebruiksrechten. OpenAI’s DALL·E, Midjourney en Adobe Firefly hanteren elk eigen licenties en beperkingen. Ook stockplatformen zoals Getty Images en Shutterstock bieden generatieve tools met aparte voorwaarden. Controleer daarom altijd de licentie voor commercieel gebruik en bewaar bewijs van herkomst.
De herkomst van trainingsdata beïnvloedt uw risico. Adobe zegt Firefly te trainen op Adobe Stock en gelicentieerde, openbare content. Getty Images en Shutterstock beloven vergelijkbare waarborgen binnen hun platformen. Tegelijk lopen rechtszaken over trainingsdata, zoals tussen Getty Images en Stability AI, wat juridische onzekerheid vergroot.
Abonnementstype en instellingen maken verschil. Bij sommige diensten is standaard openbaar wat u maakt, tenzij u “stealth” of enterprise-functies gebruikt. Bedrijfscontracten bieden soms extra vrijwaring of ondersteuning bij claims. Leg intern vast welke accounts geschikt zijn voor commercieel werk en welke niet.
AI-verordening verplicht labeling
De Europese AI-verordening verplicht tot duidelijke transparantie over synthetische media. Wie AI-beelden publiceert richting het publiek, moet laten zien dat het om door algoritmen gemaakte of gemanipuleerde content gaat. Dat geldt extra bij deepfakes of realistische visuals die voor echt kunnen worden aangezien. Deze plichten zijn op het moment van schrijven van kracht in de EU en raken ook Nederlandse organisaties.
Zichtbare aanduiding en toegankelijke alt-tekst zijn praktische minimumstappen. Plaats een duidelijke label in beeld of bijschrift en herhaal dit in metadata. Houd de aanduiding in stand bij bewerkingen en herpublicatie, ook op social media. Voor satire of kunst bestaan uitzonderingen, maar transparantie blijft verstandig.
Technieken kunnen helpen om herkomst vast te leggen. Content Credentials (C2PA) voegen cryptografische broninformatie toe en worden ondersteund door onder meer Adobe en Microsoft. Onzichtbare watermerken, zoals SynthID van Google DeepMind, bieden extra detectie. Combineer deze met redactionele checks om misleiding te voorkomen.
“Synthetische media zijn beelden die geheel of deels door algoritmen zijn gegenereerd of gemanipuleerd. Publicatie richting het publiek vraagt om een duidelijke, zichtbare vermelding dat het om AI-content gaat.”
AVG stelt grenzen aan input
Afbeeldingen of namen in een prompt uploaden is een verwerking van persoonsgegevens. Onder de AVG hebt u een rechtsgrond nodig en geldt dataminimalisatie: alleen wat strikt nodig is. Vermijd bijzondere persoonsgegevens, zoals gezondheidsgegevens of religie, tenzij er een duidelijke wettelijke basis is. Voor kinderen of kwetsbare groepen gelden extra waarborgen.
Beperk deling met leveranciers. Zet waar mogelijk de optie uit dat uw data worden gebruikt om het model te trainen. Kies voor EU-hosting of on-premise oplossingen als u gevoelige beelden gebruikt, bijvoorbeeld met Stable Diffusion in een gesloten omgeving. Maak met leveranciers afspraken over bewaartermijnen, versleuteling en subverwerkers.
Voer bij risicovolle inzet een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) uit. Dit geldt zeker voor overheden, zorg, onderwijs en nutsbedrijven. Archiveer prompts, uitkomsten en beslisnotities, zodat u kunt aantonen hoe u tot een beeld kwam. Dat helpt bij audits en bij vragen van betrokkenen.
Vermijd merken en portretten
AI-plaatjes met herkenbare logo’s of producten kunnen merkinbreuk of schending van model- of auteursrechten opleveren. Een disclaimer is dan niet genoeg. Vermijd prompts die om echte merken of kenmerkende productvormen vragen. Maak desnoods een generieke variant zonder herkenbare elementen.
Het Nederlandse portretrecht verbiedt publicatie van herkenbare personen zonder toestemming bij commercieel gebruik. Deepfakes kunnen daarnaast leiden tot smaad of misleiding. Gebruik geen lookalikes van publieke figuren in campagnes, zeker niet rond verkiezingen of gevoelige thema’s. Werk met modellen met duidelijke vrijwaringsformulieren of kies niet-herkenbare, generieke beelden.
De stijl van een kunstenaar kopiëren is juridisch grijs en ethisch gevoelig. Er is geen exclusief “stijlauteursrecht”, maar reputatieschade of nabootsing kan tot geschillen leiden. Veel platforms beperken daarom stijlprompts naar levende makers. Kies liever een omschrijving van sfeer en techniek zonder naam te noemen.
Bewijs herkomst en bewaak versie
Zorg voor herleidbaarheid van ieder AI-beeld. Noteer modelnaam en -versie (bijvoorbeeld Midjourney v6 of DALL·E 3), de gebruikte prompt, negatieve prompt en eventuele seed. Bewaar ook bewerkingsstappen en bronmateriaal. Dit versnelt correcties en helpt bij klachten of controle achteraf.
Gebruik C2PA Content Credentials waar mogelijk. Zo embedt u informatie over maker, tool, tijdstip en aanpassingen. Adobe Firefly, Photoshop en Illustrator ondersteunen dit, net als steeds meer camera- en nieuwsapplicaties. Combineer dit met een interne naming-conventie en versiebeheer.
Houd een mens in de lus voor gevoelige context. Laat juristen en redacteuren meekijken bij nieuws, overheidscampagnes of gezondheidscommunicatie. Stel een checklist op met auteursrecht, AVG en AI-verordening en laat publicatie pas toe bij groen licht. Evalueer incidenten en verbeter het proces regelmatig.
Stock met garanties loont
Voor commerciële inzet geven stockplatformen met AI vaak de meeste zekerheid. Getty Images en Shutterstock bieden generatieve beelden met licenties en, op het moment van schrijven, soms contractuele vrijwaring. Dat verlaagt risico bij grote campagnes en out-of-home. Lees de kleine lettertjes: dekking kan per gebruik en regio verschillen.
Adobe Stock werkt samen met Adobe Firefly en ondersteunt Content Credentials. Dat maakt het eenvoudiger om herkomst te tonen en bewerkingen te volgen. Ook biedt het ecosysteem beheer voor teams, wat handig is voor bureaus en corporates. Leg in inkoopvoorwaarden vast dat AI-content duidelijk gelabeld moet zijn.
Zelf hosten blijft een optie voor gevoelige domeinen. Met Stable Diffusion of andere open modellen in een afgeschermde omgeving behoudt u controle over data. U draagt dan wel zelf zorg voor moderatie, filters en rechtencontrole. Weeg beheerlast en risico’s af tegen de voordelen van zekerheid bij stockproviders.