Europa en Nederland leunen nog sterk op de Verenigde Staten voor kunstmatige intelligentie. Dat raakt chips, cloud, software en diensten. Wie die banden nu doorsnijdt, zet AI-projecten jaren terug. Dit speelt vandaag in overheid en bedrijfsleven door de Europese AI-verordening met gevolgen voor de overheid en de markt.
VS bepaalt AI-infrastructuur
De basis van moderne AI staat in de VS. Grote leveranciers als Microsoft, Amazon en Google leveren de cloud. OpenAI, Google en Anthropic leveren de populairste taalmodellen. Die combinatie maakt veel Nederlandse toepassingen mogelijk.
AI-infrastructuur is de laag van chips, datacentra en datasets waarop algoritmen draaien. Zonder die laag werkt geen enkel model. Nederlandse organisaties kopen die diensten vaak als pakket. Dat is snel, maar vergroot wel de afhankelijkheid.
Concrete voorbeelden zijn Azure OpenAI Service, AWS Bedrock en Google Vertex AI. Bedrijven en overheden gebruiken ze voor chatbots, documentanalyse en codehulp. De diensten zijn compleet en goed bereikbaar. Maar het contract en de locatie van data liggen meestal buiten Europa.
Een abrupte breuk met Amerikaanse aanbieders zou veel systemen stilzetten. Migratie naar alternatieven kost tijd en geld. Er is schaarste aan hardware en expertise. De risico’s zijn daarmee niet alleen technisch, maar ook economisch.
Europese cloud blijft kwetsbaar
De Europese cloudmarkt wordt gedomineerd door AWS, Microsoft Azure en Google Cloud. Dat roept vragen op over datatoegang en de Amerikaanse CLOUD Act. Het Schrems II-arrest maakte doorgifte van persoonsgegevens complexer. Het nieuwe EU‑VS Data Privacy Framework helpt, maar staat juridisch onder druk.
Initiatieven als Gaia‑X en de Europese alliantie voor industriële data en cloud moeten alternatieven bieden. De voortgang is traag en gefragmenteerd. Er zijn wel soevereine cloudlabels, maar de stack is vaak nog deels Amerikaans. Volledige autonomie is dus nog ver weg.
In Nederland gebruiken veel scholen en gemeenten Microsoft 365. De Autoriteit Persoonsgegevens vraagt om privacy by design en dataminimalisatie. Encryptie en duidelijke verwerkersovereenkomsten zijn verplicht onder de AVG. Dat maakt selectie van AI‑diensten strenger, op het moment van schrijven.
Voor aanbestedingen is een exit‑strategie belangrijk. Leg vast hoe data en modellen overdraagbaar zijn. Vermijd technische lock‑in via open standaarden en API’s. Dat verkleint het risico bij beleidswijzigingen of prijsstijgingen.
Chips en rekenkracht schaars
NVIDIA levert de meeste AI‑trainingschips, zoals H100 en de nieuwe B100. De vraag is groter dan het aanbod. Wachttijden voor GPU’s en rekenclusters lopen op. Dat remt Europese AI‑plannen, ook in de wetenschap.
Europa heeft sterke schakels met ASML en NXP, maar weinig eigen AI‑accelerators. De EU Chips Act moet productie opbouwen en de afhankelijkheid verlagen. Doel is 20% van de wereldmarkt in 2030. Dat is ambitieus en vraagt jarenlange investeringen.
Nederlandse onderzoekers gebruiken rekenkracht via SURF en EuroHPC‑systemen zoals LUMI en Leonardo. Capaciteit is kostbaar en beperkt. Energie en koeling zijn extra knelpunten. Dat maakt prioriteren noodzakelijk.
NVIDIA heeft op het moment van schrijven naar schatting ruim 80% van de markt voor AI‑trainingschips.
Modellen vooral Amerikaans
De bekendste modellen komen uit de VS: OpenAI’s GPT‑4o, Google’s Gemini en Anthropic’s Claude 3. Meta levert Llama 3 als open bron. Ze bieden hoge prestaties en een groot ecosysteem. Veel Nederlandse applicaties bouwen hier bovenop.
Er zijn Europese alternatieven zoals Mistral Large en Aleph Alpha Luminous. Ze groeien snel, maar de schaal is kleiner. Open‑sourcemodellen geven meer controle en privacy. De prestaties wisselen per taak en taal.
De AI‑verordening vraagt om transparantie, risicobeheer en menselijk toezicht. Leveranciers moeten documentatie en evaluaties delen. Voor publieke diensten gelden strikte regels bij hoog risico. Dat beïnvloedt de keuze tussen Amerikaanse en Europese aanbieders.
Nederlandse instellingen hebben extra aandacht voor het Nederlands als taal. Dat vereist goede trainingsdata en evaluatie. Open modellen kunnen met lokale data worden verfijnd. Dat helpt om bias en fouten in context te verminderen.
AI‑verordening vraagt eigen keuzes
De Europese AI‑verordening heeft concrete gevolgen voor de overheid. Denk aan risicoklassen, verplichtingen voor datakwaliteit en toezicht. Inkoop moet letten op AVG‑eisen zoals dataminimalisatie en versleuteling. Dit vergt contractuele waarborgen en technische controles.
Organisaties doen er goed aan te spreiden over meerdere leveranciers. Combineer publieke cloud met soevereine en on‑premise opties. Kies waar mogelijk voor open standaarden en portability. Zo blijft overstappen haalbaar en betaalbaar.
Samenwerking is cruciaal om schaal te bouwen. EuroHPC, IPCEI‑projecten en de Nederlandse AI Coalitie versnellen kennis en capaciteit. ICAI‑labs koppelen wetenschap en bedrijven. Dat verkleint de afstand tot Amerikaanse partijen.
Volledige ontkoppeling van de VS is nu onrealistisch. Slimme afhankelijkheid is wel mogelijk. Investeer gericht in chips, open modellen en data. En maak compliance onderdeel van ontwerp en inkoop vanaf dag één.